Centraal in dit onderzoek staat de vraag: Wat is de geschiedenis en genese van terpen op de Nederlandse Waddeneilanden?
In het onderzoek staan twee methoden centraal; een GIS-analyse die daarna is onderbouwd met behulp van grondboringen. Het GIS-onderzoek heeft plaatsgevonden op alle bewoonde Nederlandse Waddeneilanden; Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Uit de geomorfologische- en bodemkaart van Nederland zijn de bestaande terpen geselecteerd (vijf op Texel en 5 op Terschelling), waarna er met behulp van het Algemeen Hoogtebestand Nederland en luchtfoto’s (2018 en 2020) is gezocht naar antropogene sporen in het landschap rondom de terpen, die mogelijk overblijfselen zijn uit de tijd dat de terpen werden aangelegd en bewoont. Uit het vooronderzoek is gebleken dat het om een viertal sporen zou kunnen gaan: greppels, sloten, uitdiepingen en dobbes. Greppels en sloten zijn onder andere gegraven om de afwatering van de directe omgeving te bevorderen. Uitdiepingen zijn overblijfselen van het steken van plaggen om terpen mee op te bouwen, en dobbes zijn (diepe) waterkuilen die in de omgeving van de terpen werden gegraven om het vee van (zoet of brak) water te voorzien. Deze elementen zijn met de tijd opgevuld, en kunnen nu als een soort afdrukken (kleine verschillen in hoogte) of door verkleuring van vegetatie in het landschap worden teruggevonden.
Omdat er tot op heden weinig onderzoek is gedaan naar terpen op de Nederlandse Waddeneilanden is het GIS-onderzoek ook omgekeerd uitgevoegd. Er is op de vlakke kwelders van de vijf eilanden gezocht naar de antropogene landschappelijke sporen rondom (ronde) verhoringen in het landschap, die niet als terp bekend staan. Om zo te kijken of de landschappelijke elementen eventueel kunnen wijzen op nieuwe (vergeten, onbekende) terpen. Naast de tien ‘bekende’ terpen (vijf op Texel en vijf op Terschelling) zijn er uit het GIS-onderzoek nog negen (mogelijke) ‘onbekende’ terpen gekomen. Drie op Texel, vier op Terschelling en drie op Ameland.
Om de GIS-analyse te controleren zijn er enkele grondboringen gezet op Terschelling. Op basis van de boringen kan worden gesteld dat er met TS 5 een klassieke terp op Terschelling aanwezig is, opgebouwd uit (meerdere) kleilagen en vergelijkbaar met de terpen die op het vasteland van Groningen en Friesland bekend zijn. TS 6 bleek een uitgevlakte oude duinreeks te zijn, hetgeen is gebaseerd op de verhalen van de huidige grondgebruiker, en kon worden ondersteun met de volledige natuurlijke bodemopbouw en de afwezigheid van archeologische indicatoren in de grondboringen. De boringen van TS 9 bevatten allen archeologische indicatoren zoals houtskool en baksteen, echter zijn er geen eenduidige aanwijzingen voor ophogen dus kan er niet met zekerheid worden gesteld dat dit een terp betreft, hiervoor is aanvullend onderzoek nodig. TS 3 en TS 4 vertonen beide in de boringen sporen van ophoging met zand en klei, waarbij de kleilagen zowel echte ophogingslagen als afdekkingslagen ter stabilisatie van de zandlagen kunnen hebben gediend. In de boringen van TS 3 zijn ook enkele fragmenten aardewerk aangetroffen, die de antropogene oorsprong van de terp bevestigen. Daarnaast is de terp geïdentificeerd als het verdwenen gehucht ‘Stortum’.
Tot slot kunnen er enkele conclusies worden getrokken, als Terschelling als voorbeeld wordt genomen voor de Waddeneilanden als geheel. In de eerste plaats zijn er twee, mogelijk drie typen terpen op Terschelling aangetroffen. Een klassieke kleiterp vergelijkbaar met de vasteland terpen (TS 5), een zandterp die is opgehoogd/verstevigd met afwisselende zand en kleilagen (TS 3 en TS 4). En mogelijk een zandterp die niet is opgehoogd met klei maar met zand (TS 9). Naast de vergelijking met de vasteland terpen zijn de eilandterpen vergeleken met de terpen die op de Duitse Halligen zijn opgeworpen. De Halligenterpen zijn veelal grotere dorpsterpen, terwijl de terpen op Terschelling gebaseerd op de hoogte en grootte enkel kleinere huis/gehucht terpen zijn. De Halligenterpen zijn daarnaast opgebouwd uit materiaal dat in de directe omgeving van de eilanden kon worden vergaard: klei en veenblokken. Het materiaal van de opbouw is dus niet geheel te vergelijken tussen de Waddeneilanden- en de Halligenterpen, maar de oorsprong van het materiaal; direct uit de omgeving winnen, is wel vergelijkbaar.
Blijf op de hoogte van het laatste nieuws en de activiteiten.