CARE Schylge is de Terschellinger uitwerking van het internationale onderzoeksprogramma CARE (Community Archaeology in Rural Environments). Dit onderzoeksprogramma, ontwikkeld binnen een samenwerkingsverband van Europese universiteiten, werd vanaf 2019 door de Universiteit van Amsterdam toegepast in Het Groene Woud in Noord-Brabant. Daar werd samen met bewoners onderzoek gedaan naar de ontstaansgeschiedenis van historische dorpen, waarbij wetenschappelijk onderzoek en gemeenschapsvorming hand in hand gingen. De ervaringen uit Het Groene Woud vormden de basis voor de verdere ontwikkeling van de CARE-methodiek. Meer over het oorspronkelijke CARE-project is te lezen op www.gemeenschapsarcheologie.nl.
Toen de Universiteit van Amsterdam op zoek ging naar een nieuwe locatie in Nederland voor de jaarlijkse veldwerkcampagne van tweedejaars archeologiestudenten, kwam Terschelling in beeld. De keuze voor het eiland was geen toeval. Uit de masterscriptie Archeologie en burgerparticipatie binnen de gemeente Terschelling (Universiteit van Amsterdam, 2022) bleek dat Terschelling archeologisch nog veel onontdekte kennis herbergt en dat juist de samenwerking met de eilandgemeenschap grote kansen biedt voor nieuw onderzoek. De lokale kennis van bewoners over het landschap, historische locaties, vondsten en de bewoningsgeschiedenis van het eiland vormt namelijk een onmisbare informatiebron voor archeologisch onderzoek. Deze combinatie van een groot archeologisch onderzoekspotentieel en een gemeenschap met een diepgewortelde kennis van haar eigen leefomgeving maakte Terschelling tot de ideale locatie om de CARE-methodiek verder te ontwikkelen.
Sinds 2023 vormt CARE Schylge de jaarlijkse veldwerkcampagne voor tweedejaars archeologiestudenten van de Universiteit van Amsterdam. Vanaf de start is het project opgezet als een gemeenschapsarcheologieproject waarin eilanders, studenten, onderzoekers en maatschappelijke partners als erfgoedpartners samenwerken aan het onderzoeken van de geschiedenis van Terschelling. Onderzoek, onderwijs en participatie vormen daarbij vanaf het begin de drie onlosmakelijk met elkaar verbonden pijlers van CARE Schylge.
Jaarlijks strijkt CARE Schylge direct na Oerol gedurende drie weken neer op Terschelling. In deze periode werken studenten, onderzoekers en eilanders intensief samen aan archeologisch onderzoek op verschillende locaties verspreid over het eiland. Het programma bestaat niet alleen uit veldwerk, maar ook uit lezingen, rondleidingen, publieksactiviteiten en kennisuitwisseling.
De veldwerkcampagne kent ieder jaar (ongeveer) een vaste opbouw. In de eerste week staat het landschap centraal. Landschapsarcheologen en boorspecialisten uit heel Nederland begeleiden studenten en eilanders bij het zetten van grondboringen. Aan de hand van bodemopbouw leren zij hoe het landschap van Terschelling zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld en hoe deze informatie richting geeft aan archeologisch onderzoek.
In de tweede week verschuift de aandacht naar het archeologisch onderzoek zelf. Regelmatig wordt geofysisch onderzoek uitgevoerd met behulp van grondradar, waarmee ondergrondse structuren zichtbaar kunnen worden zonder te graven. Ook bezoekt de archeobotanicus de veldwerkcampagne om studenten, eilanders en andere deelnemers kennis te laten maken met pollen-, zaden- en plantenonderzoek. Deze kleine resten vertellen hoe het landschap er vroeger uitzag, welke gewassen werden verbouwd en wat de bewoners van Terschelling door de eeuwen heen verbouwden en aten.
De derde week staat in het teken van het delen van kennis met de gemeenschap. Tijdens familie- en kinderdagen kunnen jong en oud kennismaken met archeologie en zelf ervaren hoe archeologisch onderzoek in zijn werk gaat. Daarnaast richt CARE Schylge zich regelmatig ook op de wateren rondom Terschelling. Met behulp van sonaronderzoek wordt gezocht naar scheepswrakken en de historische Reede van het Vlie, waardoor ook de maritieme geschiedenis van het eiland steeds beter in beeld komt.
De veldwerkcampagne wordt traditiegetrouw afgesloten met een openbare eindpresentatie op de avond vóór vertrek. Tijdens deze bijeenkomst worden de eerste resultaten van het onderzoek gepresenteerd aan alle betrokkenen en de eilandgemeenschap, en blikken we samen terug op drie weken ontdekken, onderzoeken en samenwerken.
CARE Schylge werkt mét de gemeenschap, vóór de gemeenschap én vanuit de gemeenschap. Dat betekent dat inwoners niet alleen deelnemen aan het onderzoek, maar ook mede richting geven aan het onderzoeksprogramma. Iedereen kan een onderzoeksvraag, vondst, historische locatie of bijzonder verhaal aandragen. Samen bekijken we welke vragen zich lenen voor archeologisch onderzoek en hoe we deze kunnen beantwoorden. Zo werkt CARE Schylge letterlijk in opdracht van de erfgoedgemeenschap en bouwen we ieder jaar gezamenlijk verder aan het verhaal van Terschelling.
CARE Schylge heeft als doel om samen met de gemeenschap de geschiedenis van Terschelling verder te ontrafelen. Hoewel de afgelopen jaren al veel nieuwe inzichten zijn verkregen, kent het eiland nog altijd grote archeologische kennislacunes. Door wetenschappelijk onderzoek te combineren met de kennis en ervaringen van eilanders werken we aan een completer beeld van de bewoningsgeschiedenis, het landschap en de maritieme geschiedenis van Terschelling.
Een tweede doel is het opbouwen van een duurzame erfgoedgemeenschap. Door inwoners actief te betrekken bij archeologisch onderzoek willen we het gemeenschapsgevoel, de plaatshechting en het gevoel van eigenaarschap voor het archeologisch erfgoed versterken. We geloven dat erfgoed het best beschermd wordt wanneer mensen zich ermee verbonden voelen en zelf kunnen bijdragen aan het ontdekken, onderzoeken en vertellen van de geschiedenis van hun eiland.
Onderwijs vormt de derde pijler van CARE Schylge. Tijdens de jaarlijkse veldwerkcampagne leiden we archeologiestudenten op in de praktijk van het vak én laten we hen ervaren hoe waardevol samenwerking met een erfgoedgemeenschap is. Tegelijkertijd bieden we eilanders de mogelijkheid om meer te leren over archeologie, het landschap van Terschelling en verschillende onderzoekstechnieken, zoals grondboringen, archeobotanie, geofysisch onderzoek en maritieme archeologie. Door kennis uit te wisselen leren studenten van de lokale kennis en ervaringen van bewoners, terwijl eilanders kennismaken met de nieuwste inzichten en methoden uit de archeologie. Zo ontstaat een leeromgeving waarin iedereen van elkaar leert.
De geschiedenis van Terschelling is nog lang niet compleet verteld. Veel kennis ligt verborgen in de bodem, maar minstens zoveel kennis leeft onder de eilanders zelf. Verhalen, herinneringen, historische waarnemingen en een diepgewortelde kennis van het landschap vormen een onmisbare bron van informatie voor archeologisch onderzoek. Juist door wetenschappelijke kennis en lokale kennis met elkaar te verbinden, ontstaan nieuwe inzichten en kunnen we de geschiedenis van het eiland steeds verder aanvullen.
Daarom ziet CARE Schylge inwoners niet als vrijwilligers die archeologen ondersteunen, maar als gelijkwaardige erfgoedpartners. Bewoners denken mee over onderzoeksvragen, delen hun kennis, helpen bij het interpreteren van resultaten en geven mede richting aan het onderzoek. Door verschillende perspectieven samen te brengen ontstaat een rijker, completer en meerstemmig verhaal over de geschiedenis van Terschelling.
Wij geloven dat archeologie meer is dan het blootleggen van sporen uit het verleden. Erfgoed heeft niet alleen wetenschappelijke waarde, maar ook een belangrijke maatschappelijke waarde. Het verbindt mensen met hun leefomgeving, versterkt plaatshechting, stimuleert sociale cohesie en draagt bij aan een gemeenschap die zich verantwoordelijk voelt voor haar eigen geschiedenis. Erfgoed dat leeft en breed wordt gedragen door de gemeenschap, wordt uiteindelijk ook beter begrepen, gewaardeerd en behouden.
Onze missie is om samen met de gemeenschap de geschiedenis van Terschelling te onderzoeken en nieuwe kennis te ontwikkelen die zowel wetenschappelijk als maatschappelijk van betekenis is. Onze ambitie reikt verder dan Terschelling. CARE Schylge wil laten zien dat archeologisch onderzoek niet alleen vóór de samenleving moet plaatsvinden, maar juist mét de samenleving én vanuit de samenleving. Zo bouwen we niet alleen aan nieuwe kennis over het verleden, maar ook aan een duurzame erfgoedgemeenschap die zich verbonden voelt met haar geschiedenis en verantwoordelijkheid neemt voor haar toekomst.
CARE Schylge is een langetermijnproject. We blijven in ieder geval tot en met 2030 jaarlijks terugkeren naar Terschelling om samen met de eilandgemeenschap verder te bouwen aan de kennis over het verleden van het eiland. Iedere veldwerkcampagne levert nieuwe inzichten, nieuwe onderzoeksvragen en nieuwe samenwerkingen op. Want de geschiedenis van Terschelling is nog lang niet af en samen blijven we haar ontdekken!
Blijf op de hoogte van het laatste nieuws en de activiteiten.