Terschelling

Terschelling is één van de vijf bewoonde eilanden in het Nederlandse Waddengebied behorende tot de provincie Friesland. Terschelling is in de Middeleeuwen ontstaan en de eerste bewoning vond plaats vanaf de 9de eeuw na Chr. Het eiland Terschelling bevindt zich in het midden van die vijf met aan westelijke kant Texel en Vlieland en aan de oostelijke kant Ameland en Schiermonnikoog. Aan de noordkant wordt het eiland begrensd door de Noordzee en aan de zuidkant door de Waddenzee. Harlingen is de dichtstbijzijnde haven op het vasteland van Nederland. De gemeente Terschelling heeft een oppervlakte van 674 km², waarvan slechts 89,35 km² land is. Ook het vogeleiland Griend behoort tot de gemeente Terschelling. De totale lengte van Terschelling is ca. 30 km en de breedte ca. 5 km. Dit betekent dat Terschelling het op één na grootste Waddeneiland van Nederland is en tevens één van de grootste gemeenten van Nederland is.

Terschelling telt achttien dorpen: West-Terschelling, West aan Zee, Horp, Midsland, Midsland Noord, Midsland aan Zee, Hoorn, Formerum, Formerum Noord, Formerum aan Zee, Lies, Oosterend, Baaiduinen, Landerum, Kinnum, Hee, Seeryp en Kaard. Deze dorpen worden door de Hoofdweg verbonden. Terschelling heeft vijf musea: Museum ’t Behouden Huys (met archeologisch meldpunt, Centrum voor Natuur en Landschap, Bunker Museum Terschelling, Wrakkenmuseum en het Landbouwmuseum Het Hooivak.

Daarnaast kent het eiland honderdelf rijksmonumenten, vijf archeologische rijksmonumenten en een cultuurhistorische vereniging genaamd Schylge myn Lântse. Momenteel is het eiland vooral populair als vakantieoord vanwege het zonnige klimaat, het unieke landschap en de vele activiteiten op het strand en in de zee. Op dit moment wonen ongeveer 4900 mensen permanent op het eiland. Dit betekent dat Terschelling één van de kleine gemeenten van Nederland is qua inwoners, maar één van de grootste in oppervlakte.

Waarom Terschelling?

Terschelling heeft een rijke geschiedenis die in ieder geval teruggaat tot de Vroege Middeleeuwen. De vroegste archeologische resten die tot nu toe zijn aangetroffen dateren uit de 9de eeuw na Chr. Over het ontstaan van het eiland en de eerste bewoners is nog erg weinig bekend. Met ons project hopen we hier meer over te ontdekken.

Terschelling heeft daarnaast als onderdeel van de Nederlandse Waddeneilanden sinds de Middeleeuwen een belangrijke rol gespeeld in de maritieme handel en verdediging. Tussen Vlieland en Terschelling bevond zich het Vlie, een zeegat dat diende als belangrijke handelsroute voor schepen vanuit handelscentrum Amsterdam naar de Oostzee. De Oostzeehandel wordt ook wel de moedernegotie genoemd. In de 17de eeuw, tijdens de Gouden Eeuw, bloeide Terschelling op als een belangrijk centrum voor de scheepvaart. De haven van Terschelling was een drukke ontmoetingsplaats voor schepen van over de hele wereld.

Bovendien waren de wateren om Terschelling heen het strijdtoneel voor zeeslagen. Denk bijvoorbeeld aan spanningen met de watergeuzen, maar ook aan de Engelse Oorlogen. Zo viel de Engelse vloot onder leiding van Robert Holmes het Vlie binnen op 19 en 20 augustus in 1666. De Engelsen staken vervolgens een vloot van ca. 150-170 schelen aan voor de kust van Vlieland. Zowel de koopvaardijschepen als het dorp West-Terschelling gingen beide in vlammen op.

Terschelling kent tevens een rijke geschiedenis ten tijde van Tweede Wereldoorlog. Tijdens de oorlogsjaren was Terschelling bezet door Duitse troepen, die het eiland gebruikten vanwege strategische radarinstallaties en kustbatterijen. De Duitse bezetting viel het eiland binnen, wat een periode van onderdrukking inluidde. De lokale bevolking zag zich geconfronteerd met restricties op vrijheid en de aanwezigheid van Duitse troepen. Tijdens het Winterausbauprogramm van 1942-1943 werden radarinstallaties op Terschelling geplaatst, wat een cruciale rol speelde in de luchtoorlog tussen de Duitse en geallieerde troepen. Deze innovatieve ‘luisterposten’ maakten het mogelijk voor de Duitsers om vliegtuigen op grote afstand waar te nemen. Uiteindelijk kwam aan de oorlog op Terschelling een einde op 29 mei 1945, toen de Duitse bezetters zich overgaven aan de geallieerden. De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen na op het eiland, maar het verzet en de veerkracht van de eilandbewoners blijven een bron van inspiratie en herinnering.

Opmerkelijk is dat tot op heden slechts één vlakdekkend archeologisch onderzoek heeft plaatsgevonden op het eiland, namelijk in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw. Echter zijn deze resultaten nooit volledig uitgewerkt en gepubliceerd. Hierdoor is archeologische kennis van Terschelling niet toegankelijk gemaakt voor burgers, evenals voor verder onderzoek. CARE Schylge hoop daar verandering in te brengen.

Naast haar rijke geschiedenis staat Terschelling tot slot bekend om zijn natuurlijke schoonheid en wordt het beschermd als onderdeel van het UNESCO Werelderfgoed Waddenzee. Het eiland trekt jaarlijks vele bezoekers die genieten van de ongerepte stranden, duinen en uitgestrekte natuurgebieden. De geschiedenis van Terschelling heeft het eiland gevormd tot wat het vandaag de dag is: een unieke plaats waar erfgoed en natuur kunnen samenkomen.